Էլմիրա Բասմարջյան

Գեղեցիկը բնության մեծագույն գաղտնիքն է,որի ազդեցությունը մենք տեսնում և զգում ենք։

Մարդիկ շատ հաճախ գեղեցիկ ասելով միանգամից հասկանում են գեղեցիկ արտաքին ունեցող մարդ։Բայց իմ կարծիքով կան ավելի նկատելի բաներ քան մարդու գեղեցիկ արտաքինը։Օրինակ՝բնությունը դա գեղեցիկ է։Եվ բնությունն է ստիպում մարդուն ապրել։Գեղեցկության մի ողջ աշխարհ է նաև արվեստը, որտեղ գեղեցիկը գոյություն ունի տաևածությունից և ժամանակից դուրս։Եվ ինձ համար ամենակարևոր գեղեցկությունը, դա հոգու գեղեցկությունն է և մարդու վարվելակերպը։Վարվելակերպն է մարդու մոտ առաջացնում գեղեցիկի զգացողությունը։Ամեն ինչը, ինչը լավն է, բարի է, ինձ համար գեղեցիկ է։

Մենք այսօր 6֊րդ ժամից հետո գնացինք Ագարակ։Այնտեղ ծանոթացանք ձիերի հետ։Մեզ սովոևեցրին խնամել նրանց։Նրանց մոտ պետք է ցացր խոսել և շրջանցել մոտավոր 2մետր հեռավորությունից։ Աղջիկներից առաջինը ես համարձակվեցի մոտենալ ձիուն ,նրա անունը Ջենի էր։Ես սանրեցի նրա մազերը հետո հյուսեցի ,շատ սիրեցի նրան ։Փոքր ինչ տհաճ հոտեր էր ,բայց ժամանակի ընթացքում ընտելանում ես։

Հետո գնացի մնացացծ ձիերի մոտ ել որտեղ կար նայև պոնի, և իշուկ ։ Շատ լավ անցավ միեւս անգսմ կձիավարենք…

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

Արատես, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Հերմոնից 4 կմ հյուսիս-արևելք, Վարդենիսի լեռների հարավային լանջերին, Այսասի գետի հովտում։

• 

• 

Բնակչություն

Արատեսի ազգաբնակչության փոփոխությունը^[1].

Տարի	1873	1897	1926	1939	1959	1979
Բնակիչ	219	311	184	326	232	353

Տնտեսություն[

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ

Արատեսում գտնվում են Սյունիքի Արատեսի վանքը (VII դար), Սուրբ Աստվածածին (X-XI դարեր), Սուրբ Կարապետ (XI-XII դարեր) եկեղեցիները, 5 մատուռ-դամբարան (VII դար) և 12 դար խաչքարեր։

Տես նաև

• Արատեսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Վայոց ձորի մարզ)

Ծանոթագրություններ

1. ↑ ^{Jump up to:1,0 1,1} «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 28»։ Վերցված է 2014 Հունիսի 7

1․ Կազմել 6-ական բարդ բառ տրված արմատներով՝ դրանք գործածելով որպես բարդ բառի առաջին արմատ․
Արև, բազում, գիր, գլուխ, դեղ։

 Արևաշող,արևամուտ,արևոտ,արևածագ,արևահար,արևահամ,

Բազմազան,բազմերանգ,բազմագույն,բազմիմաստ,բազմաթիվ,բազմապատիկ,

գրախանութ,գրագրություն,գրադարան,գրագետ,գրաբար,գրատախտակ

գլխարկ,գլխացավ,գլուխգովան,գլխապտույտ,գլուխկոտրուկ,գլուխգործոց

դեղատուն, դեղահաբ,դեղագործ,դեխատուփ,դեղնախտ,դեղատոմս

 2․Կազմել 6-ական բարդ բառ տրված արմատներով՝ դրանք գործածելով որպես բարդ բառի վերջին արմատ․ 
Գիծ, ծաղիկ, ցույց, միտ, նկար։

հետագիծ,հատակագիծ,կորագիծ,ուղղագիծ,պարագիծ,տրամագիծ

արևածաղիկ,ջրծաղիկ,ձնծաղիկ,աստղածաղիկ,զանգակածաղիկ,ջրածաղիկ

ժամացույց,հեռուստացույց,լուսացույց,կողմնացույց,նստացույց,ժամանակացույց

խելամիտ,սրամիտ,բթամիտ,

մանրանկար,դիմանկար,բնանկար,գծանկար,հեռանկար,յուղանկար,լուսանկար

1.Բառակապակցությունն անվանիր մեկ բառով:
Յոթ գլխով-յոթգլխանի, ստրուկի մտքով-ստրկամիտ, լի և առատ-լիառատ, կյանքի հյութ-կենսահյութ, ցավից լլկված-ցավալլուկ, մոլոր մտքով-մտամոլոր, սուր ընթացող-սրնթաց, խելքը կորցրած-խելակորույս, նոր հայտնված-նորահայտ, մենակ ապրող-մենակյաց, խիստ բարքով-խստաբարո, երկար ապրող-երկարակյաց, նոր եկած-նորեկ, աչքին հաճելի-ակնհաճո:

2․Տրված բարդ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով ստացիր նոր բարդ բառեր:
Հորդահոս-արագահոս, սառնորակ-բարձրորակ, անուշահամ-քաղցրահամ, կենսագիր-ձեռագիր, զբոսանավ-սուզանավ ,կարմրազգեստ-ճերմակազգեստ, գայլաձուկ-շնաձուկ:
3. Տրված բառերի վերջին բաղադրիչները փոխելով ստացիր նոր բառեր:
Բարձրախոս-բարձրաբերձ, դեղնակտուց-դեղնախտ, ջրաղաց-ջրակայուն, աշխարհամարտ-աշխարհացուց, ծովածոց-ծովափ ,լեռնագնաց-լեռնագագաթ, սրբավայր-սրբատուն:

 

• 

• 

Արգիշտի Ա Ք․ա․786-764թթ։ Մենուա թագավորի որդին և հաջորդողը։ Արգիշտի Ա-ի գահակալության տարիներին Վանի հայկական թագավորությունը հասել է հզորության գագաթնակետին։Նրա թագավորության սահմաններն հասնում են՝ Փոքր Ասիյա և Պարսից ծոց,իսկ քաղաքականության ոլորտները ձգվում էին մինչև Հյուսիսային Կովկաս և Զագրոսի կենտրոնական շրջանները։

Արշավանքներ

Արգիշտի Ա-ն իր արշավանքներից մեկի ժամանակ գրավեց Բաբելոնյան։Դրանով նա երեք կողմից հյուսիսից,արևելքից,հարավից ակցանի մեջ վերցրեց Ասորեստանը։Ասորեստանի երբեմնի հզոր տերությունը սարսափի մեջ էր։Դրա մասին է վկայում նրա զորքերի գերագույն հրամանատարի խոստովանությունը ,որում հայոց մեծ տիրակալը բնութագրվում է իբրև մի արքա, որի անունն անգամ ահարկու է,որպես ծանր հողմ նրա ուժերը մեծաքանակ են։

Տարեգրություն

Արգիշտի Ա-ի կառավարման տարիների պատմության համար արժեքավոր աղբյուր են նրա անունով Հայկական լեռնաշխարհի զանազան վայրերում պահպանված սեպագիր արձանագրությունները (ավելի քան 30), մասնավորապես Վան քաղաքի միջնաբերդի Խորխոր կոչվող ժայռին փորագրված տարեգրությունը և նրա կրկնօրինակը։ Խորխոռյան տարեգրությունը փորագրված է Վանի ժայռի հարավարևմտյան կողմում, որի ոչ լրիվ պահպանված մասերը գրված ութ սյունակով, կազմում են, 380 տող։ Խորխոռյան տարեգրության կրկնօրինակի Վանի Սուրբ Սահակ եկեղեցուց գտնված երկու հատվածները պարունակում են 138 տողեր, որոնք չեն պահպանվել ժայռի վրա։ Ուստի տարեգրության սկզբնական բնագիրը պետք էր անցներ 500 տողից։

Շինարարական աշխատանքները

Մասնավորապես հյուսիսային Կովկասում հայտնաբերվել է Արգիշտի Ա-ի անվամբ սեպագիր արձանագրությամբ սաղավարտ,որը պահվում է Բեռլինի թանգարանում , նույնպիսի սաղավատներ են հայտնաբերվել նաև Աբխազիայում , Օսիայում և Գուգարքի Թռեղք գավառում։

Սեպագիր արձանագրություն Էրեբունի ամրոցի հիմնադրման մասին

Արգիշտի Ա-ն ունեցել է նաև եռանդուն շինարարական և տնտեսական գործունեություն։ Արին-բերդում հայտնաբերված արձանագրությունների համաձայն Արգիշտի Ա-ն գահակալման հինգերորդ տարում կառուցել է Էրեբունի քաղաքը(Ք․ա․782թ), որտեղ վերաբնակեցրել է 6600 հոգի՝ Խաթե և Ծուպա երկրներից։ Էրեբունի քաղաքի բերդն ունեցել է արքունի պալատներ և կրոնական տաճարներ, պահեստներում պահվել է զինամթերք և պարեն։Կառավարման 11-րդ տարում (Ք․ա․ 776 թվականին) Արարատյան դաշտում Արգիշտի Ա-ն կառուցել է վարչա-տնտեսական կարևոր նշանակություն ունեցող մեկ ուրիշ քաղաք՝ Արգիշտիխինիլին։

Լճեր

Հայկական լեռնաշխարհը ջրառատ երկիր է։ Այն ունի խոշոր լճեր և բազմաթիվ լճակներ։ Կա բավական զարգացած գետային ցանց և սառնորակ, հորդաբուխ աղբյուրներ, հանքային ջրեր։ Հայկական լեռնաշխարհի լճերն են՝

• Սևանա լիճը (հիշատակվում է նաև որպես՝ Գեղամա ծով, Գեղարքունյաց ծով)՝ ունի քաղցրահամ ջուր, ձկնատեսակներն են՝ իշխանը, գեղարքունին, կարմրախայտը, սիգը։ Ունեցել է մեկ կղզի, որը ժամանակի ընթացքում ջրի մակարդակի նվազումից հետո այսօր դարձել է թերակղզի։ Սևան են հոսում 28 գետեր և գետակներ, նրանից սկզբնավորվում է միայն Հրազդան գետը։
• Վանա լիճը (հիշատակվում է նաև որպես Բզնունյաց ծով) աղահամ ջրով լիճ է, հայտնի է իր տառեխ ձկով։ Ունի չորս կղզի՝ Աղթամար, Լիմ, Կտուց, Առտեր:
• Կապուտան կամ Ուրմիա լիճ (գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհի և Իրանական լեռնաշխարհի միջև)՝ լեռնաշխարհի ամենախոշոր լիճն է և ունի բազմաթիվ կղզիներ։

Այս երեք խոշոր լճերից բացի կան բազմաթիվ մանր քաղցրահամ լճեր՝ Փարվանա, Չըլդր (Ծովակ Հյուսիսո), Ծովք, Արճակ, Գայլատու և այլն։

Սևանա լիճ

Սևանա լիճը Հայկական լեռնաշխարհի ամենամեծ քաղցրահամ լիճն է, գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում: Աշխարհի բարձրադիր լճերի շարքում երկրորդն է ծավալի մեծությամբ՝ Տիտիկակա լճից հետո (Անդեր)։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 1916 մ բարձրության վրա, մակերեսը 1240 քառ. կմ է, խորությունը հասնում է 84 մետրի։ Լճի մեջ լցվում է 28 գետ ու գետակ, որոնց տարեկան գումարային հոսքը շուրջ 0.8 խոր. կմ է, իսկ լճից սկիզբ առնող միակ գետի՝ Հրազդանի միջոցով իրականացվող ջրերի տարեկան արտահոսքը 0.7 խոր. կմ։

Սևանի թերակղզի,
Սևանավանք

Սևանա լիճը նախկինում ունեցել է մեկ կղզի, որը ջրի մակարդակի իջեցման հետևանքով վերածվել է թերակղզու:

Լճում էնդեմիկ տեսակներց է իշխան ձուկն իր չորս տեսակներով՝ գեղարքունի, ամառային բախտակ, ձմեռային բախտակ, բոջակ: Լճի մակարդակի արհեստական իջեցման հետևանքով իշխանի համար կենսաբանական պայմանները խիստ վատացել են։ Այն այժմ ոչնչացման եզրին է և գրանցված է Կարմիր գրքում: 1924 թվականից Լադոգա և Չուդ լճերից Սևան է բերվել սիգը: Սևանի ձկնատեսակներից է նաև կողակը:

Լիճը վարակվեց կապտականաչ ջրիմուռներով, խախտվեց նաև գազային ռեժիմը՝ պակասեց թթվածնի քանակը, որը և իր հերթին անդրադաձավ կենդանական և բուսական աշխարհի վրա։

Վանա լիճ

Հայկական լեռնաշխարհի լճերի շարքում Վանա լիճն իր մեծությամբ Կապուտանից հետո գրավում էր երկրորդ տեղը (3 674 քառ. կմ)։ Այժմ Կապուտանի ջրերը զգալիորեն քչացել են, փոքրացել է հայելին։ Վանա լիճը Մերձավոր Արևելքի՝ տարածքով ամենախոշոր լիճն է։

Վանա լճի ափին է կառուցվել Տուշպա ամրոցը (Վան)՝ Հայկական լեռնաշխարհի առաջին պետության՝ Վանի թագավորության մայրաքաղաքը։ Ապա այն դարձել է համահայկական առաջին պետության՝ Երվանդունիների թագավորության մայրաքաղաքը՝ վերածվելով առաջավորասիական քաղաքական, ռազմական, տնտեսական ու մշակութային կենտրոնի։ Նախքան այդ, Վանա լճի արևմտյան ափին՝ Արածանիի հովտում, ձևավորվել էր լեռնաշխարհի հնագույն պետական կազմավորումներից բրոնզեդարյան Նաիրի ցեղային միությունը։

Լճի բարձրությունը ծովի մակերևույթից 1720 մետր է։ Լիճը փակ է, ջրերը՝ աղի ու բորակով հարուստ։ Հայտնի է իր տառեխ ձկնատեսակով։ Լճի մեջ թափվող գետերից են Խոշաբը, Սևջուրը և Բերկրին: Վերջինիս վրա է գտնվում Բերկրիի ջրվեժը: Վանա լճի հայելին գրեթե 2.5 անգամ մեծ է Սևանա լճի հայելուց։ Ունի անկանոն քառանկյան տեսք, խիստ կտրված է, հաճախ՝ զառիթափ ափերով։ Հյուսիս–արևելքում Արճեշի խորշն է, ափերին՝ Դևեբոյնի, Ծղուկ, Կտուց հրվանդանները։ Վաղ շրջանում լիճն ունեցել է 7 կղզի, այժմ մնացել են 4-ը՝ Լիմ, Առտեր, Կտուց, Աղթամար:

Վանա լճից արևելք է գտնվում Արճակ, արևմուտք՝ Նազիկ լճերը։

Կապուտան

Հայկական լեռնաշխարհի, ինչպես նաև ողջ Մերձավոր Արևելքի 3 խոշոր լճերից ամենամեծն էր մինչև 20-րդ դարի վերջը։ Հայտնի է նաև Ուրմիո լիճ անունով։ Լիճ թափվող գետերի ջուրն անխնա օգտագործելու պատճառով Կապուտանի մակերեսը զգալիորեն կրճատվել է, ափերը աղակալել են, կտրուկ բարձրացել է ջրի աղիությունը։ Այդ պատճառով առաջնությունը զիջել է Հայկական լեռնաշխարհի մեկ այլ լճի՝ Վանին: Այժմ Իրանի Իսլամական Հանրապետության կառավարությունը նախաձեռնել է Արաքսի ջրերի մի մասը ուղղել Ուրմիո լիճ^[5]:

1. կմ/ժ արտահայտեմ մ/վ-ով,

36 կմ/ժ, 72 կմ/ժ, 108կմ/ժ

36կմ/ժ=10մ/վ 72կ/մ=20մ/վ 108կ/մ=30մ/վ

2. մ/վ արտահայտեմ սմ/վ-ով

30մ/վ, 240մ/վ, 60մ/վ

30մ/վ =3000սմ/վ 240մ/վ = 24000սմ/վ 60մ/վ=6000 սմ/վ

3. Ավտոմեքենայի արագությունը 60կմ/ժ է: Որքան ճանապարհ կանցնի ավտոմեքենան 15 րոպե ժամանակահատվածում:

V=60կմ/ժ =1 կմ/ր S=1կմ/րx15ր=15կմ

t=15ր

S=?